ترشی

torshi

آشنایی با خواص ترشی

ترشی یکی از چاشنی‌های بسیار معروف است که خیلی از خانواده‌های ایرانی آن را در کنار برخی غذاهای سنتی نظیر آبگوشت و لوبیاپلو قرار داده و از طعم دلچسب آن لذت می‌برند.
برخی معتقدند که سابقه ترشی انداختن به 4 هزار سال پیش از میلاد مسیح باز می‌گردد و حتی از 2 هزار سال پیش در هند ترشی شور و خیار شور مصرف‌ می‌شده است. ترشی از قدیم روشی رایج برای نگهداری از میوه‌ها و سبزی‌ها برای مدت طولانی بوده است طوری که ملوان‌ها هم از این روش برای همراه بردن خوراکی‌ها استفاده می‌کردند.

زمستان فصل ترشی است. بیشتر خانم‌ها از سبزیجات این فصل استفاده می‌کنند و برای تمام سال ترشی می‌اندازند.بعضی‌ها می‌گویند فرآوری ترشی خواص آن را بیشتر می‌کند. بعضی دیگر معتقدند ترشی چربی سوز است. بعضی هم آن را چاق کننده می‌دانند. برخی فوایدی برای آن ذکر می‌کنند و برخی مضراتی،اما حرف و حدیث درباره ترشی زیاد است…

خوردن ترشی، مضر است یا مفید؟

سرکه، حرف اول را در خاصیت می‌زند
بخش اصلی و وجه مشترک تمام ترشی‌ها حضور سرکه است. سرکه بر اثر تخمیر قند میوه‌ها به وسیله باکتری تولید می‌شود. سرکه اسید استیک دارد و این ماده با تغییر PH محیط از رشد میکروارگانیسم‌ها جلوگیری می‌کند و جلوی فساد خوراکی‌ها را می‌گیرد. خود سرکه بر اثر تخمیر به وجود می‌آید و مقدار زیادی از خواص خوراکی‌های تخمیری مثل آنتی اکسیدان را داراست. باکتری‌های مفید که باعث تخمیر غذا‌ها می‌شوند موجب به وجود آمدن ترکیبات شیمیایی خاصی شده که برای سلامت مفید هستند. تحقیقات جدید نشان داده مصرف روزانه ۲۰ میلی لیتر سرکه چه به تنهایی و چه به صورت مخلوط با غذا‌ها مثل ترشی یا سالاد، باعث کاهش اندکس گلیسمی مواد غذایی که کربوهیدرات دارند، می‌شود. کاهش اندکس گلیسمی چه در افراد دیابتی و چه غیر دیابتی باعث می‌شود قندخون در بدن به آهستگی بالا برود. اسید سیتریک موجود در سرکه جذب کلسیم را بهبود می‌بخشد و در افزایش سوخت و ساز بدن موثر است. سرکه می‌تواند باکتری‌های مضر دستگاه گوارش را از بین ببرد و از بروز گاز معده جلوگیری کند. علاوه بر این سرکه به عملکرد سم زدایی کبد هم کمک می‌کند و صفرا را از بین می‌برد.
ترشی نوعی چاشنی رایج در مشرق زمین و قاره آسیاست که از زمان بسیار قدیم مورد استفاده قرار می‌گرفته است. فلسفه ایجاد ترشی بر می‌گردد به عدم وجود وسایل سرمایشی. در قدیم که سردخانه و یخچال وجود نداشت، برای اینکه جلوی گندیدگی و فساد میوه‌ها و سبزیجات را بگیرند، آن‌ها را درون سرکه نگه می‌داشتند تا در فصل‌های دیگر بتوانند آز آن‌ها استفاده کنند. سرکه به دلیل PH پایینی که دارد و محیط اسیدی که فراهم می‌کند، مانع رشد باکتری‌ها در مواد خوراکی می‌شوند، فرآیند گندیدگی و پوسیدگی خوراکی‌ها را متوقف می‌کند و ماندگاری خوراکی‌ها را بالا می‌برد.
ترشی خاصیت گندزدایی دارد و علاوه بر این در فرآیند عمل آمدن ترشی و تخمیری که انجام می‌شود، مواد جدیدی به وجود می‌آیند که می‌توانند برای بدن مفید باشند. برای مثال مقداری آنتی اکسیدان در فرآیند تخمیر ایجاد می‌شود که می‌تواند از برخی سرطان‌ها جلوگیری کند، از دیگر خواص ترشی این است که در تهیه آن از میوه‌ها و خشکبار استفاده می‌شود. این مواد حاوی فیبر هستند و می‌توانند هضم را آسان و به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک کنند. خوردن سرکه شاید بتواند به مقدار بسیار کم در کاهش چربی خون موثر باشد. اما تاکنون هیچ تحقیق معناداری نتیجه خاصی درباره این موضوع ارائه نکرده است، بنابراین اینکه خوردن ترشی می‌تواند چربی خون را کاهش دهد یا خوردن آن همراه غذا می‌تواند چربی غذا‌ها را دفع کند، باور اشتباهی است و هیچ گونه مبنای علمی‌ای ندارد.

با ماست و ماهی ترشی بخوریم یا نخوریم؟

در طب سنتی برخی حکما مصرف همزمان ترشی با ماهی و ماست را به دلیل طبع سرد و اسیدی مضر می دانند و برخی افراد نیز از مصرف توامان این غذاها اجتناب می کنند، چرا که عقیده دارند به بیماری لک و پیس دچار می شوند. اما بسیاری از متخصصان طب مدرن بر این باورند که مصرف توام ماهی با ترشی یا چاشنی های اسیدی مثل آبلیمو و تمبرهندی در قالب غذاهای لذیذی چون قلیه ماهی در جنوب ایران که بسیار زیاد است، اشکال ندارد و تحقیقات نشان داده آمار بیماری لک و پیس در این مناطق بیش از سایر مناطق نیست. همچنین بسیاری از خانواده ها بدون آن که خود بدانند انواعی از سس های سفید که حاوی سرکه است را با ماست مخلوط و چاشنی سالاد می کنند.

به گفته متخصصان اگر چه مصرف غذاهای سرد با ترشی به آستانه تحمل افراد بستگی دارد و ممکن است هضم غذا را ثقیل و سبب رخوت و پری شود، اما فرد را به بیماری های پوستی و برص مبتلا نمی کند و اگر کسی دریافت که بدن او با مصرف توامان این غذاها ناسازگاری دارد باید از مصرف آن پرهیز کند و این موضوع همگانی نیست.

مصرف ترشی دو خطر مهم برای بدن دار:

اول اینکه خوردن آن به افزایش اشتها و سوق دادن فرد به پرخوری کمک می‌کند. این افزایش اشتها و پرخوری موجبات چاقی را فراهم می‌کند که آن هم به نوبه خود عوارضی را به دنبال دارد. دلیل دوم بر می‌گردد به مشکلات دستگاه گوارش. خوراکی‌های اسیدی، ترشح اسید معده را بالا می‌برند و برای مخاط دستگاه گوارش ضرر دارند. بنابراین خوردن ترشی برای کسانی که سوءهاضمه، ورم یا زخم در دستگاه گوارش دارند به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

تذکرات مهم تهیه و مصرف ترشی و شور:

برخی افراد برای جلوگیری از فساد زودهنگام ترشی، سرکه آن را از قبل می جوشانند. اما باید بدانید اسید سرکه درمجاورت حرارت ضعیف می شود و احتمال کپک زدگی ترشی افزایش می یابد. برای تهیه ترشی از سرکه سیب، خرما و انگور استفاده کنید.
سرکه چند میوه احتمال کپک زدگی را بالا می برد. برای تغییر رنگ بهتر ترشی آن را درون ظرفی شیشه ای بریزید و یک تا دو روز در معرض آفتاب قرار دهید. البته این را بدانید تابش بیش از حد آفتاب موجب بدبو و بدطعم شدن ترشی می شود. ادویه ای که در بیشتر ترشی ها به کار می رود ترکیب ساییده ای از فلفل سیاه، گلپر، سیاه دانه، تخم گشنیز، زنجبیل، رازیانه، هل، میخک و دانه خردل است.
اگر قصد استفاده از دانه کامل ادویه را دارید آن را کمی در تابه حرارت دهید تا عطر و بوی آن ظاهر شود.
اگر سطح آب نمک شورهای باز و فله ای، کدر و شیری رنگ شده باشد مشکوک به کپک و باکتری بوده و احتمال فساد زودهنگام و انتقال میکروب های بیماریزا زیاد است.

در اغلب شورهای صنعتی بخصوص خیارشور از سبزیجات معطری چون ترخون، شوید، مرزه، سیر و فلفل استفاده می شود.
لازم نیست ترشی را داخل یخچال نگهداری کرد ولی گذاشتن آن در یخچال باعث افزایش ماندگاری‌اش می‌شود و می‌توان آن را هفته‌ها با خیال راحت مصرف کرد اما به محض اینکه تغییراتی در بافت، طعم، رنگ و بوی ترشی رخ داد، یعنی نرم شدن، بدبو و بدطعم شدن، قطعاً قابل‌استفاده نخواهد بود. درست است که زمان نگهداری مواد غذایی درون سرکه افزایش می‌یابد اما ترشی نیز مثل همه مواد غذایی طول عمری دارد و بعد از اتمام این زمان (تقریباً یک سال)، تغییرات شیمیایی آغاز می‌شوند و نهایتاً بافت آن تغییر می‌کند و دیگر نباید مصرفش کرد.
ترشی را در ظروف پلاستیکی نگه ندارید و در شیشه‌های شفاف قرار دهید چرا که ظروف پلاستیکی از موادی تشکیل شده است که زمانیکه در معرض حرارت قرار می‌گیرد تجزیه می‌شود که بسیار سرطان‌زا هستند.